Fietsroute 2: 7 Bruggetjes (30 km)

Geschiedenis van Stadskanaal

 

Ontstaan van het kanaal

In 1765 besloot de stad Groningen een kanaal te graven van Bareveld tot Ter Apel. De reden was om de ontginning van het hoogveen van het Bourtangermoeras te bevorderen. Het kanaal werd in 1856 voltooid. Het is hoofdzakelijk door Groningse en Duitse arbeiders met de schop gegraven. De aanleg van het Stadskanaal is van essentieel belang geweest voor de vervening en het in cultuur brengen van Zuid-oost Groningen en Noord-oost Drenthe. Een gedeelte van het Stadskanaal wordt ook aangeduid als het Mussel Kanaal en als het Ter Apel Kanaal.

Het Stadskanaal loopt vanaf Bareveld in zuidoostelijke richting. Die richting heeft te maken met de natuurlijke afloop van de bodem, maar ook met de provinciegrens Groningen - Drenthe.

Jan Uniken, stichter van de begraafplaats

De stichter van de begraafplaats, Jan Uniken was opzichter van de venen van de stad Groningen. De stad Groningen was eigenaar van de uitgestrekte veengebieden in Oost-Groningen en bracht deze gebieden in de 18e- en 19e-eeuw tot ontginning. Het Stadskanaal (= kanaal van de stad Groningen) diende voor de ontsluiting van het gebied en voor de afvoer van turf. Uniken was niet alleen opzichter voor de stad Groningen, maar zelf ook vervener en grootgrondbezitter. Hij bezat bij zijn overlijden in 1859 zo’n 800 hectare grond.

 

Bij het Stadskanaal bouwde hij de Unikenborg, een boerderij met tuin en vijvers en een boscomplex. In dit gebied legde hij een begraafplaats aan voor hemzelf en zijn familieleden. In 1859 werd hij er begraven en op zijn graf werd een monument geplaatst met als bekroning een natuurstenen vaas. Uniken, die niet getrouwd was, was niet de eerste die er begraven werd. Twee jaar daarvoor werd zijn achterneefje Ellerus Harmannus van der Tuuk (een kleinzoon van zijn broer Egbert), nog geen twee dagen oud, er al begraven. In 1964 werd vond hier de laatste begrafenis plaats.

De begraafplaats is onder meer vanwege zijn uniciteit, fraai aanleg, ligging en bijzondere zerken erkend als rijksmonument. Ook de betekenis van de familie Uniken in de ontstaansgeschiedenis van Stadskanaal is hierbij een medebepalende factor geweest. Het toegangshek uit 1859, de dienstwoning en de bijschuur, beide uit 1890 zijn eveneens erkend als rijksmonument.

De parkeermogelijkheden zijn ruim voldoende en het parkeren is gratis. Met het openbaar vervoer is de locatie goed te bereiken en er is een fietsenstalling.

Download hier 'De 7 bruggetjes'

Het kanaal door de jaren heen

In de negentiende eeuw was het kanaal één van de drukste vaarroutes van Nederland. Dat kwam door de turfvaart. Door de drukte konden de wachttijden bij de sluizen oplopen tot enkele uren. Hierdoor werden op deze plaatsen cafés en winkeltjes gevestigd. Zo ontstonden de plaatsen Stadskanaal en Musselkanaal. Het Stadskanaal is niet alleen van belang geweest voor de vervening. Langs het Stadskanaal waren ook andere belangrijke takken van nijverheid gevestigd zoals scheepsbouw, landbouwindustrieën, aardappelmeelfabricage, strokartonnage, moutstokerijen, glas- en baksteenfabrieken, een machinefabriek en een biscuitfabriek. De meeste fabrieken werden aangetrokken door de overvloed aan turf en de goede transportmogelijkheden. Hierdoor werden op deze plaatsen cafés en winkeltjes gevestigd. Zo ontstonden de plaatsen Stadskanaal en Musselkanaal.

Het Stadskanaal is niet alleen van belang geweest voor de vervening. Langs hetStadskanaal waren ook andere belangrijke takken van nijverheid gevestigd zoals scheepsbouw, landbouwindustrieën, aardappelmeelfabricage, strokartonnage, moutstokerijen, glas- en baksteenfabrieken, een machinefabriek en een biscuitfabriek. De meeste fabrieken werden aangetrokken door de overvloed aan turf en de goede transportmogelijkheden.

Andere opvallende elementen waren de stoom- en paardentrambaan (NOLS en STAR) met bijbehorende stationsgebouwen en de tollen met tolgaarderwoningen bij de verlaten. Vanaf de jaren dertig verloor het Stadskanaal zijn betekenis als waterweg. Reden hiervoor was de concurrentie van vrachtwagens en de schaalvergroting in de binnenvaart.

museum musica, stadskanaal

Museum Musica

In 1988 kochten Jans en zijn echtgenote Smilka het kerkgebouw Bethel aan de Scheepswerfkade in Stadskanaal-Noord. Aanvankelijk met de bedoeling om hun spullen in het kerkje op te slaan. Toen echter een neef aangaf nog wat spullen te hebben en ze ook nog naar de Norders bracht, groeide het idee om alles tentoon te stellen en er een museum van te maken. Een naam vinden was vervolgens niet zo lastig, aangezien alles wat ze er hadden staan, op een of andere manier te maken had met geluid, of muziek. En vanaf 1992 bestaat Museum Musica.


Fietsroute: 7 Bruggetjes

28 km

Deel deze pagina