Vestingen in Westerwolde, Groningen

Vestingstadjes Bourtange en Oudeschans

Een vestingstad is een stad die ooit op een strategisch belangrijk punt lag en belangrijk was voor de landsverdediging tegen vijandelijke invallen. In tegenstelling tot een fort woonden in een vesting niet alleen militairen maar ook burgers. 

Bent u benieuwd hoe mensen in de 16e eeuw in de vestingsteden Bourtange en Oudeschans leefden? Wilt u weten welke rol deze vestingsstadjes speelden in de geschiedenis van Nederland? Breng dan een bezoek aan deze imposante verdedigingswerken!

Geschiedenis van Bourtange

Vesting Bourtange is ontstaan in de Tachtigjarige Oorlog. In de 16e eeuw beheersten onze voorouders de grondwaterstand nog niet. Grote onbegaanbare moerassen bedekten de helft van de huidige provincies Groningen en Drenthe. Die moerassen waren slechts op enkele plaatsen, via harde zanderige passen, doorgankelijk. Waaronder een pas over de plaats waar later Bourtange zou ontstaan.

In 1580 was de stad Groningen in handen van de Spanjaarden. Willem van Oranje gaf opdracht om een schans met vijf bastions aan te leggen op de zandrug in het moerasgebied op de grens met Duitsland. Over deze zandrug, of tange, liep namelijk de weg die de stad Groningen verbond met Lingen en Westfalen. De Spanjaarden gebruikten deze route onder meer om de stad te bevoorraden. De prins hoopte door het aanleggen van de schans deze belangrijke route te blokkeren, zodat de stad Groningen geheel geïsoleerd zou komen te liggen. 

Naar het ontwerp van de Alkmaarse burgemeester en vestingbouwkundige Adriaan Anthoniszoon is Bourtange een gebastionneerde vijfhoek geworden. In april 1580 werd met het afgreppelen in het veld begonnen. In 1593 was de schans voltooid.

Bourtange werd door de eeuwen heen voortdurend versterkt, overeenkomstig de veranderende frontier, nieuwste inzichten en de toegenomen vuurkracht van het geschut. In 1742 bereikte de vesting haar grootste omvang, totdat de vesting met de opkomst van de ‘moderne oorlogvoering’ geleidelijk zijn functie verloor. Het garnizoen werd ingekrompen en steeds meer burgers vestigden zich binnen de wallen. In 1851 werd de ooit zo belangrijke vesting officieel opgeheven. 

Ruim een eeuw na de opheffing van de vesting nam de gemeente Vlagtwedde het besluit de vesting te reconstrueren. Na vele jaren werk ligt de vesting Bourtange er bijna net zo bij als in het jaar 1742.

Bron: www.bourtange.nl

Bourtange tegenwoordig

Vesting Bourtange is een van de belangrijkste toeristische attracties van de noordelijke provincies. In de vesting vindt u verschillende musea waar u uitgebreide informatie over de geschiedenis van de vesting kunt vinden.

Verder zijn er tal van bezienswaardigheden, de Vestinglogementen, twee horecagelegenheden, gezellige winkels en uitgebreide mogelijkheden voor groepsbezoek

Het gehele jaar door zijn er tal van activiteiten in de vesting, van diverse markten tot realistisch nagespeelde veldslagen. De zondagmiddag staat telkens in het teken van het afschieten van een oud kanon.

Geschiedenis van Oudeschans

Oudeschans is ontstaan rond de Bellingwolderzijl (zijl = in zee uitvarende sluis), die in het midden van de 16e eeuw is aangelegd in de Westerwoldsche Aa. Bellingwolderzijl lag toen aan het open water van de Dollard.

Tijdens de 80-jarige oorlog werd in 1593 door graaf Willem Lodewijk van Nassau bij Bellingwolderzijl een vesting aangelegd; hij kwam hier toen aan met 150 schepen en 2.200 man krijgsvolk. De vesting speelde in 1593 en 1594 een belangrijke rol in de strijd van de Staatse troepen (de Hollanders) tegen de Spaanse macht.

De vesting (toen Bellingwolderschans genoemd) kreeg de vorm van een onregelmatige vierhoek. De zijl bleef binnen de vesting, zodat ook de Westerwoldsche Aa door de vesting bleef stromen. De schans lag op een zeer strategisch punt, want door de sluis te openen kon men zeewater naar binnen laten of, door de sluis gesloten te houden, het water van de Westerwoldsche Aa, tegenhouden. Zo kon een groot gebied onder water gezet worden. In de loop van de tijd werd de Bellingwolderschans versterkt en kreeg steeds meer vaste bebouwing.

In 1628 werd de Langakker- of Nieuwe schans aangelegd; daardoor werd de Bellingwolderschans voortaan (de) Oude schans.

Oudeschans lag vlak aan de Dollard totdat in 1657 de dijk van Nieuweschans naar Stocksterhorn werd aangelegd. Het hele gebied ten zuidwesten van Nieuweschans werd toen drooggelegd. In 1659 werd ook de Westerwoldsche Aa om de vesting heen geleid. Pas toen kreeg Oudeschans haar huidige vorm.

In de strijd tegen de bisschop van Münster (Bommen Berend) in 1672 en in de Franse tijd (1795) was de vesting Oudeschans ook weer van betekenis.

Oudeschans is in 1814 als vesting opgeheven, maar er is in de structuur van het dorp weinig veranderd. Het stratenplan is bewaard gebleven en de plaats van de vroegere wallen en grachten is nog in de verkaveling te herkennen.

Bij de reconstructie van de vesting in de jaren tachtig werden enkele sporen van wallen, grachten en bastions aan de zuid-westzijde van het dorp geaccentueerd, waardoor de bezoeker van nu een duidelijk beeld krijgt van (een deel van) de oorspronkelijke vestingvorm.

Bron: www.vesting-oudeschans.nl

Oudeschans tegenwoordig

Oudeschans heeft een eigen vestingsmuseum. Hier ontdekt u alles over het gebied waar de 80-jarige oorlog met Spanje in 1568 is begonnen.

Volgt u de gemarkeerde wandelroute, dan komt u langs vele interessante plekjes en historische objecten in en rond het dorp.

In Oudeschans zijn diverse galerietjes en winkeltjes met kunst, antiek en snuisterijen voor huis en tuin.

Van september t/m mei vinden er maandelijks koffieconcerten plaats in het garnizoens-kerkje. Deze concerten zijn van een zeer gevarieerd genre. Het koffieconcert-seizoen wordt jaarlijks afgesloten met de inmiddels befaamde Oudeschanskerdag. Deze dag is een combinatie van een kunstmarkt en boeren-, nijverheids- en antiekmarkt.